Ana Sayfa / Büdi, Büdik, Biyü

Büdi, Büdik, Biyü

Büdi, Büdik, Biyü

Türkiye dışı Türk diyaleklerinde “raksetmek” anlamında olarak çüvme (çökme dediğimiz), seğirme (seğirtme dediğimiz), seğirmek, sekirkemek, sekirkelemek, sekirmek, siğenmek, tepsemk gibi türlü kelime ve fiiller bulunduğunu eski lügatlardan (sözlüklerden) ve Radloff sözlüğü gibi mukayeseye elverişli ciltlerdeki maddelerden anlıyoruz. Öteden beri oyun ve oynamak gibi aslında daha da şümullü anlamları olan bir tabirle de karşılaşan bu gibi diyalek maddelerinin etimolojileri üzerinde durularak kıdemlerin tespitine çalışılması gerekir.

Kelimenin XIV. ve XV. Yüzyıllar Anadolu’sunda (tabiatiyle Oğuz gelişinden beri) umumiyetle kullanıldığı ilk metin taramaları sayesinde günümüzde anlaşılmıştır. Bizdeki fiil bükmek, büğmek veya büymek şekillerinde okunabilen ve raksetmek demek olan mastardır.

XIV. yüzyılda Hoca Mesut Gülşehrî kalemiyle Farsça’dan Türkçe’ye çevrilen ve elde yalnız iki nüshası bulunan Süheyl ü Nevbahar’ın şu mısralarında kelime vardır:

Saçı saçtılar şazlık ettiler
Mutı oldular ana yüz tuttular

Delim dürlü çalgı ile büktüler
Biraz geçicek dahi kan döktüler

Aynı tercümede şu da geçer:

Birincesi oynar, birince büker
Birincesi seğrir, birince seker

Burada bükmek, seğirmek ve sekmek fiilleri anlamdaştırlar. Yine XV.yüzyıldan Aşık Paşa’nın “Garipn’me’sinde şöyle deniliyor:

Kimisi boş er, içer, oynar, büker
Kimi dün gün durmadan zahmet çeker

XV. yüzyıldan Abdî’nin Farsça’dan tercümeyle Sultan II. Murat’a arz ettiği “Camaspn’me” deki kullanılış yerinin kalgılayarak oynamak olduğu daha da açıktır:

Dürlü dürlü kalkıyuben büktüler
Her birisi oynayuben sektiler

Dede Korkut’ta “boy boyladı” okunmuş olan birleşimin doğrusu “büy büyledi” olabilir (XIV. yüzyıl).

Anadolu rakslarımızın tarihi, miras kalmış konuyu maziden bu yana devrettirmiş görünen bu kuvvetteki üç beş fıkranın ele alınmasıyla başlatılabilmektedir. Büymek fiilinin (ki burada “k’f-ı y’î” ile okuyoruz) takriben XVI. yüzyılda şehirlerde raksetmek Türkçeleşmişine yerini bıraktıktan sonra köylü dilinde daha da yaşayabilmiş olduğu düşünülebilir.

Eğer video çalışmıyorsa veya yazıyla ilgili şikayetiniz varsa buraya tıklayarak bize bildirebilirsiniz.

Buna da bak

2016 THOF Aydın Kuşadası Zeybekler Grup Yarışması

2016 THOF Aydın Kuşadası Zeybekler Grup Yarışması Sonuçları

2016 Türkiye Halk Oyunları Federasyonu Aydın Kuşadası Zeybekler Grup Yarışması 27 Mart 2016 tarihinde Aydın …