IÄŸdır Barı, Döne Barı… Çoruhluların “Åžeyh Åž’mil” oyununu Karslılarda aynı ustalıkla oynarlar. Han Kızlar, Yüz Barı, Kars Gülü, Kentvari, BeÅŸ Açılan oyunları da oldukça tanınmışlardır. Bunlardan Han Kızları’nı sadece kadınlar yürütür. Kars oyunlarının bir kısmı (belki de çoÄŸu” vals temposundadır. Azerbaycan musikîsinde de aksak Türk tartımlarından hiç bulunmaz. Han Kızları oyununa ÅŸu ÅŸarkı (türkü) eÅŸlik eder:

Araz üstü buz üstü
Kebap yanar köz üstü
Koy meni öldürsünler
Bir el’ göz kız üstü
Ay l’çın, can l’çın
Can sana kurban l’çın.
………………………………

erkekler çep ağızları işlemeli, siyah kadife pantolon, ipek gömlek, cepken giyerler. Ayaklarında yumuşak yemeni veya mesler bulunur. Kadınların kıyafeti ipekli bir blûz altına renkli eteklikten ibarettir. Ayaklarında burunları sivri ve kalkık, yumuşak derinden terlik biçimli çarık bulunur.

Bazı gün gören oyunların adları şunlardır:

Enzeli, Düz Yallı, KarabaÄŸ, Lezlû, Åžeyh Åž’mil, Terekeme, Askaranî, Azerbaycan, BeÅŸ Açılan, Ceyl’nî, uzundere, KaÅŸengi, Mirzanî, L’le, KöroÄŸlu, Koçeri, Nazbarı. ÇoÄŸu tek veya ikili oynanan çeÅŸitlerdendir.

Halka veya yarım halka halinde yürütülen, yani bar olanları başlıca şunladır:

Düzyallı, Laçınbarı, Köçeri. Tek veya iki kişiyle yürütülenleri daha ziyade kasabalı ve şehirli oyunlarıdır. Barlar daha ziyade köylerde yürütürler.

ENZELÄ°:

Azeri oyunudur. Azerbaycan’da Nazer denizinden Enzeli kasabasına izafetle adlandırılmıştır. ÇoÄŸunlukla kadınlara ve kızlara has oyundur. Hemen daima tek oynanır. Bir kızla bir delikanlının karşılıklı oynadıkları da bu oyunda sık sık görülür. Bütün güzelliÄŸi en baÅŸka kol ve el hareketleridir. El ve kolların büyük ifade gücüne (tarihî ems’lin tesadüfî andırışmalarından olarak) antik mısır oyunlarında da zamanında ÅŸahit olduÄŸu rivayet olunmuÅŸsa da keyfiyetin teferruatıyla (ayrıntılarıyla) ispatına maddeten imkân yoktur. Ölü danslarla diri dansların mukayesesi güçtür. Asya’daki emsalle karşılaÅŸtırma yapılabilmesi keyfiyetine gelince; bu, hayli imkân dahilindedir. Çünkü, folklor çeÅŸitlerinin karşılaÅŸtırması demektir. Hindistan danslarındaki el ve kol hareketleriyle bu Kafkas oyun figürleri müşahhas (gözle görülür) örnek konular halinde kıyaslanabilirler. Cümlesi (tamamı) Asya’dan müşterek (ortak) kaynak sahibidirler. Bu müşterek kaynağın Orta Asya’da olduÄŸu günün birinde aydınlanabilir. Çünkü, Çin sarayı çaÄŸlar boyunca YuÄŸun uygarlığının danstaki üstünlüğüne inançla baÄŸlı kalmıştı. Bahsi geçen Azerî oyununun vücut hareketleri de incedir. Fakat tarifçe ikinci önemde kalırlar.

DÃœZYALLI:

Düzyallı oyunu az figürlüdür. Kolay ve herkesce öğreniliverecek bir tertipte olması bakımından oldukça fazla yayılmıştır. Hem daha eÄŸlencelidir, hem de uzun oynanılınca yeknesaklık edinmesin diye ÅŸimdilerde bazı katımlar yapılmıştır. Bu hal, oyunun tarzını gerçi bozmuÅŸ deÄŸildir ama, az çok ÅŸirinleÅŸtirdiÄŸi de muhakkaktır. Meselâ, halka dönerken aralarda durur; her oyuncu bu duraklamalarda bilistifade (yararlanarak) kendi sırası geldikçe halkadan ayrılıp tek başına ortada aynı ayak figürleriyle oynar. O esnada halkadakiler tempo dairesinde el çırparlar. Ortadaki oyuncu oynaya oynaya dönüp yerine gelince, halka yeni baÅŸtan deveranına koyulur. Sonra tekrar durur, bu sefer bir baÅŸka oyuncu çıkar. Böylelikle asıl oyunun her tekrarlanışı bu tekli oynanışlarla bölüntülere uÄŸrar ve neticede yeknesaklık (monotonluk, tekdüzelik) yok olur. Günümüz düğün ve derneklerinde kadın – erkek karmalığıyla oralarda en çok yürürlükteki oyun budur. Gün görüp (ilgi görüp) neÅŸe ve sevinç vesilesi olmaktadır.

• --Artvin TimuraÄŸası
• --Var Anam Gel Anam Oyunu
• --El Çarpıştırma Oyunları
• --Akışta
• --Kırklareli Yöresi