Besni’ de Oyunlar
Besni mıntıkasında “çalgılı oyun” ve “çalgısız oyun” diye ikiye taksim edilebilecek surette iki cins oyun yoktur. Yani her oyunun ister çalgı refakatiyle, ister türkülü olarak yürütülmesi mümkündür. AÅŸağıda adları okunacak oyunların bir kısmı mahalli olmaktan ziyade taÅŸralılarca Besni’ye sokulmuÅŸlardır. Bir kısmının da tam manasıyla yerli sekenenin yaratma eseri olduÄŸu bir dereceye kadar hissedilebiliyor. Çünkü, taÅŸradan gelenler hem az çok deÄŸiÅŸikliÄŸe uÄŸramış, hem de asıl yerli tiplerde etkili olmuÅŸlardır.
AÅŸağıdaki alfabe sırasındaki kadın oyunlarının adlarına daima “oyun” kelimesi eklenir, fakat dans unsuru, cümlesinde (tamamında) aynı kuvvette mevcut deÄŸildir. Halay gibi birkaçı istisnaî üstünlük arz ederek asıl yerlileri sönük düşürürler. Umumiyetle cümlesi (sırf raks unsurundan ibaret olanları da) eÄŸlendirici çeÅŸitlerdir. AÄŸa Oyunu, At Oyunu, Bahçemizde Meleme, Bebek, Berber, Bu BaÄŸ Bizim Olaydı, BuÄŸday Sapı BaÅŸağım, Çiftçi, Çifte Konağın Gelini, Çiftetelli, Çömçe (çemçe), DeÄŸirmenci, Dello, Dombala, Düz Hava, EÅŸekçi, Feride, Fincan, Hanım Kızdı, Halay (oyunu kelimesi eklenmez), Harmandalı, HasandaÄŸlı, Kalbur, Kaptıkaçtı, Karga, Kaynana, KeÅŸgem, Kitap, Koca, Konyalı, Köşker, Kurt, Lorke, Memet, Mendil, Mentuvar, Mercan, Merkep Yapma, Narey Narey Hey Narey, Oklakıyım Bazıyım, Papuç Çarpma, Rafa Koydum YoÄŸurt, Sarı BuÄŸday Başıyam, Sarı Zeybek, Sekimeç, Åžarap İçtim, Tamzara, Tango, TavÅŸan Yapma, Tek Oyunu, TeÅŸt Çalım, Zeybek vb. Oyunları.
Raks unsuru arada yer alanlarına misal Mercan Oyunu’dur. Bu oyun en çok düğünlerde kadınlarca oynanır. YaÅŸlı bir kadın “Mercan Ana” olur. Mercan Ana hastalanır. Bütün kadınlar başında aÄŸlaÅŸma taklidi yaparlar. Mercan Ana’nın gözünde türlü ÅŸeyler tütmektedir. Mesela; “Bana elma bulun” der. Kadınlardan biri bir türkü düzüverir: “Çarşıya vardım ki elma bulunmaz”. Mercan Ana, “derman” ister. Yine bir kadın: “Çarşıya vardım ki derman bulunmaz” ÅŸarkısını çağırır. Kısaca her isteÄŸine karşı bir ÅŸarkı dizilerek böylelikle hoşça vakit geçirilmiÅŸ olur.
Erkek oyunlarından yalnız raks unsurlu olanlarını hatırlıyoruz: Çiftetelli, Daire, Delibaşı, Deve, Emir Hamur Bazlambaç, EÅŸkiya, Fanti, Gelin Kaldırma, Gemi Kötülemeç, Halay, Harmandalı, Höyük, Karnı Yirik Kara Tavuk, Kartal, Kılınç (Kılıç), Konyalı, KöroÄŸlu, Laz, Lorke, Namaz, OkÅŸin, Papuç Çarpma, Remi, Sallama, Sarı Zeybek, Sene Sonu, Sinsin, Üç Adım, Üç Ayak, Zaza ve Zeybek oyunları. Bunlardan Halay en baÅŸta gelir. Halay çekilirken coÅŸan seyircilerin aralardaki “Alahey!” ve “Siyah!” nidaları coÅŸkunluÄŸun ifadesi olur. Halay’a kadınlar bazen katılabildiÄŸi gibi, kendi meclislerinde ayrıca da Halay çekerler. (Siyah! nidası, gemici tabiri olan “siya” ile aynı ÅŸey olsa gerektir. Alahey! Nidasının muhaffefini “Halay” adında görmek mümkündür.) Sitil Oyunu Soytarı Oyunu gibi tertiplerde de az çok raks unsuru vardır.
Çocuklar kendi aralarında Halay çekerler. Kürkün Gey, Sinsin, Sumatra, Zeybek gibi müstesna, diğer bunca çocuk oyunlarında raks unsuru hiç yoktur. İddia ve boy ölçüşme oyunlarıdır. Raks tabirini hiç kullanmazlar.
Oyun adları münasebetiyle mahalli birkaç kelimenin anlamları şunlardır: Paca; baca veya pencere demektir. Polka (koska); kabadayı, kendini beğenmiş, Pöçük; kuyruk, sitil; satıl-bakraç, köçker; köylü ayakkabısı yapan, kunduracı demektir.
Loading ...Etiketler:besni, besni'de oyunlar, folklor, halk oyunları, Halk Oyunları Kataloğu
2012 THOF TekirdaÄŸ Grup – TekirdaÄŸ HEM GSK
2012 Ãœniv Final – Marmara Ãœniversitesi
2012 Ãœniv Final – Kocaeli Ãœniversitesi
2012 Ãœniv Final – Mehmet Akif Ersoy Ãœniversitesi
2012 THOF TekirdaÄŸ Grup – KeÅŸan Turizm Ve Folklor GSK
2009 M.E.B Ä°l Yarışmaları Videoları
