Konya bölgesinde bugün Halay denilen oyunlar yok gibidir. Nasıl ki zurnalar da tükenmiÅŸ durumdadır. Fakat halk dilinde “baÅŸ örtüsü” ve deÄŸirmi ÅŸey anlamına Halay kelimesi hâlâ kullanılmaktadır ki mânalıdır.
Halayların çağımız için merkez bölgesi Sivas sayılabilmek üzere Malatya, Çorum ve havalisinde güneyden Gaziantep’e kadar hep çeÅŸitleri ve adı yaygındır. Tekli ve ikili oyunlara hiç bir semtte Halay denmez.
Sözlü Sivas Halaylarından başlıcasının iki beytine şu misaldir:
Çekin Halay düzülsün
El’ gözler süzülsün
Halaya girmeyenin
Vurun boynu üzülsün
Oynanış düzenince her Halay’ın ayrı düzümleri vardır, yani her Halay bir fasıl gibidir:
Sivas Düz Halayı:
Ağırlama, Yanlama ve Sıktırma, Üçüzlü bir fasıldır.
Abdurrahman Halayı:
Düz Halay, Zahmesi (veya Oynatması), Yeldirme.
Temirağa Halayı:
Ağırlaması, Yeldirmesi.
Halaylardaki bu Ağırlama, Yeldirme ve Tezeleme gibi tabirler tempoya yani hız derecelerine göre alışılmış izafelerdir.
Sivas Düz Halayı:
Ağırlaması, Yanlaması, Zahmesi ve Hoplatması olur. Bir köy Halayıdır. Tamamiyle tasvirci ve taklitçi bir sıralanıştır. Bunda tavır ve figürlerle hamur yoğrulur, yufka açılır, yıkanışırlar, taranır ve aynaya bakarlar vs.
Çorum Halayı:
Ağırlama, Oynatma, İkileme ve Hoplatma bölümleri vardır.
Halay, asırlardan beri gelen ve karakteri bakımından alelâde eÄŸlence oyunundan tamamiyle farklı “ritual dance” mahiyetini taşıyan çeÅŸitli sıra oyunlarımızın genel adıdır. Halayların figürleri vakur, ciddi ve nezihtir. Sivas, Erzurum, Elazığ gibi nice merkezlerimizde güzellikçe üstün çeÅŸitleri vardır. Bazı semtlerde de seyrekleÅŸmiÅŸ, pek fazla basitleÅŸmiÅŸ, adı bile “alay” halini almış görünüştedir. Sivas, zengin Halay merkezlerinin halen başında sayılsa yeridir. DoÄŸumuzdan meselâ Kars’ta Yallı ve Bar adlı andırışlı toplu oyunlar yanında bazı Halay çeÅŸitlerinin de sayılmasına karşılık, Batı Anadolu’dan meselâ bazı Gelibolu köylerimizde Alay Oyunu vardır. Bu harita geniÅŸliÄŸi eski yüzyıllardaki daha da şümullü girginliÄŸin açık delilidir. Bazı Halay tiplerinde zaman zaman bir tapınma dansı edası sezilebiliyor. Belgeyle ispatına imkân bulunmamakla beraber, bu edaları içersinde hâlâ paiyen bir karakterin kalıntılarına rastlar gibi oluruz. Eski cevher mistik idiyse, onun ÅŸimdiki kabuÄŸunda yiÄŸitlik unsuru yoÄŸunluk halindedir.
Seyhan ilinin (Adana) Ceyhan ilçesinde Halay, davul zurnayla kadınlı erkekli oynanır. Osmaniye ilçesinde de vardır. Dörtyol ilçesinin küçükçaylı köyünde başta Halay olmak üzere Kartal, Hasandağı, Solak, Pekmez Top oyunları da yalnız erkeklerce olmak üzere davul zurnayla yürütülürler. Kadirli ilçesinde en az dört kişi tarafından kadınlı erkekli oynanır.
Urfa’dan Yaylak ilçesinin merkez köyünde Halay erkekler ayrı, kadınlar ayrı bazen de karma halde oynanır.
Gaziantep’in merkez ilçesinde Halay erkeklerce davul zurna veya kaval eÅŸliÄŸiyle 10-15 kiÅŸi tarafından oynanır. Köylerde karışık, kasabalarda kadınlar ayrı, erkekler ayrı dizilenip oynarlar.
Maraş ilçeleri Halay bölgesidir. Davul zurnayla 5-15 kadın veya erkek kendi meclislerinde halay çekerler.
Tunceli’den Pertek ve Mazgirt ilçelerinin bazı köylerinde yürütülen sıra oyunu çeÅŸitleri dışında bir de Halay adlı karma tertip vardır.
Tokat’tan ReÅŸadiye ilçesinin Feselek köyünde yalnız kadınlara mahsus bir Halay oyunu vardır.
“Halaycı” tabiri var, fakat “halay çekme” sözü kadar yaygın deÄŸildir. Gerektikçe kullanılabiliyor.
Çorum’da baÅŸta Çorum Halayı olmak üzere iki üç çeÅŸidi vardır.
Adı geçen ilçe ve bucaklarda Halay adını “haley” telâffuz eden yerler pek çoktur. Halay, el ele tutuÅŸulup yahut kol kola girilip, bazen de omuz omuza tutuÅŸularak omuzdaÅŸlık duygusuyla yürütülen sıra oyunudur. Halaycılardan biri baÅŸ çeker, serbest kalan elinde hep havada salladığı bir çevre vardır. Oyunu idare eden ve figürleri deÄŸiÅŸtirten hep bu “baÅŸ”tır. Öbür oyuncular hareketlerini hep ona uydururlar. Halay’ı kız ve genç kadınlar düğün evlerinde tef ile de yürütürler.
Konya ilinde Halaycılık her halde zamanla sönerek nadir semtlerde, yani kenar bucaklardan belirli köylerde ancak hâlâ görülebilir olmuÅŸtur? Meselâ Bozkır’ın KoçaÅŸ köyünde bilhassa Halay çekilir. 15-20 erkek davul zurnayla sıra çekerler, fakat kadınları bunu katiyen oynamazlar. Erkek iÅŸi olan hiç bir ÅŸeye karışmak istemezler.
Ankara köylerinden yalnız bir kısmı Halay bölgesindendir.
Elazığ Halay bölgesidir. Davul zurna veya dönbek, saz gibi çalgılar eşliğiyle halkalanıp oynarlar.
Kars’tan merkez ilçesinin Melik köyünde Halay ad ve sanıyla vardır. Kadınlar ayrıca kendi aralarında Halay çekerler. (Burada Zeybek de vardır.)
Afyonkarahisar ilinden meselâ Emirdağ ilçesinin Bademli köyünde 15/20 erkek davul zurnayla Halay çekerler. Kadınlar da kendi meclislerinde Halay çekerler. Aynı ilçenin Davulga köyünde de Halay vardır. Davul zurnayla erkekli kadınlı 15/20 kişi yürütürler.
Malatya ili Halay bölgesinin en koyu merkezlerindendir. Besni ilçesinin mesela merkez köyünde davul zurnayla 3-10 erkek tarafından yürütülür. Darende ilçesinde “Çekin Halay Dizilsin” türküsüyle oynanan Halay ve ayrıca Tanzara oyunları 2, 15 veya 20 kadar erkek tarafından davulzurna veya gırnata (klarnet) ile gösterilir. Oralarda bu oyunların bilinmesi gençlik için bir mecburiyet gibidir. Bilmeyenler açıkça ayıplanır. Kadınları bu oyunların taklitlerinin kendi aralarında yürütürler. Hekimhan ilçesinde 2-10 erkek tarafından davul zurnayla Halay çekilir.
NiÄŸde ili de Halay bölgesidir. “Alay” diyen köyler de vardır. 20, 50 ve hatta daha da fazlası Halay’a girebilirler. Kadınlar aralarında sıra kurabildikleri gibi, bazen karma Halay çekildiÄŸi de olur.
Eskişehir hem Zeybek hem de Halay bölgesidir.
Deniz tarafından Samsun’un Havza ilçesine baÄŸlı Ereli köyünde Halay, 2-10 kiÅŸiyle davul zurna eÅŸliÄŸiyle çekilir. Kadınlar erkeklerden ayrı Halay çekerler.
Batı yalılarından Bergama’nın Kula ilçesine baÄŸlı Nuriye Köyünde Halay denilen yarı sportif bir oyun vardır.
Gelibolu’nun nice köyleri gibi bazı semtlerde Halay adının Alay telâffuz edildiÄŸi görülürse de Halay adının Alay’la her hangi bir münasebeti bulunmadığı muhakkaktır.
Loading ...
2012 THOF TekirdaÄŸ Grup – TekirdaÄŸ HEM GSK
2012 Ãœniv Final – Marmara Ãœniversitesi
2012 Ãœniv Final – Kocaeli Ãœniversitesi
2012 Ãœniv Final – Mehmet Akif Ersoy Ãœniversitesi
2012 THOF TekirdaÄŸ Grup – KeÅŸan Turizm Ve Folklor GSK
2009 M.E.B Ä°l Yarışmaları Videoları
ben malatyalıyım halk oyunları kulübündeyim ama biz mersinin silifke yöresinin ham çöklek türkmen kızı ve silifkenin yoğurdunu yapacağız ama her bir yöremizin ayrı ayrı halk oyunlarını öğrendiğim için çok mutluyum bu arada ben ankarada okuyorum