Bu yörenin baÅŸlıca millî oyunları malûm Horon çeÅŸitleriyle “pıçak” oyunlarıdır. Horon çevirmek için birçok delikanlı halka kurup, el ele tutuÅŸurlar ki buna “Horon dizmek” de denir. “Horon çevirelim”, yahut “Horon dizdim” derler. Horoncu sayısına göre halka bazen tamamiyle kapanır, kimi de azlık yüzünden açık kalır. Fakat, meydan geniÅŸ de olsa, birçok oyuncunun dümdüz sıralanarak harekete geçtikleri vaki deÄŸildir. Bir merkezin gözetilmesi esastır. KuÅŸatma ihtiyacı hükmeder ki hususiyettir. BaÅŸtaki elebaşının elinde bir çevre veya mendil vardır. Ayakta çalan kemençeci, ortalarına durur. Kenetli eller, hep birlikte kimi yukarı, kimi de aÅŸağı alınır. Türlü hareketlerle kimi açılınır, kimi de daralıp sokulunur. Sonra halka ayine geniÅŸleyiverir ve bu tekrarlamalar boyunca ayaklar mekik dokur. Spazm, titreme, tik, hıçkırık, ürperti gibi sanki irade dışı hareketler bu oyunların cezbesi içinde ‘ni gıcık gibi yer yer figürleÅŸerek belirli motifler saÄŸlarlar. Dakikalar geçtikçe kendinden geçme haline kadar yükselinebilir. Issızlığın ürpertisinden ürküntünün irkintisine geçiÅŸ gibi nice tezatlar, kovalaşır. Kendini veriÅŸin samimî ciddiyeti tek an silinmez. Her an, seyirci içinde hep tetiklik, hep sürprizdir. CoÅŸmak var, fakat dalmak yoktur.
Genç kızlarda bir çeÅŸit Horon yürütülürse de hareketleri nispeten yumuÅŸatılmıştır. Bilhassa, ellerini baÅŸlarından yukarı kaldırmazlar ve erkekler derecesinde sıçramazlar, her unsurca daha hafif raksederler. Oyun esnasında armonikayı andıran fakat ondan küçük ve “santur” dedikleri bir çalgı çeÅŸidini çalarlar. Horona katılmayan kız ve kadınlar da iki taraflı karşılıklı olarak türküler çağırırlar.
Pıçak Oyunları:
Heyecanlı olduÄŸu kadar maharet de isteyen pek sanalı bir oyundur. Bıçakların hareketleri ve türlü vaziyetleri pek hızlı, ani ve kaÅŸla göz arası icra edilir. Oynanabilmesi uzun müddet alıştırmaya, antremana ihtiyaç gösterir. Aksi taktirde oyuna girebilmek imkânsızdır. KaÅŸla göz arası hamleler göz kırpılmadan karşı konulacaktı. Ä°ki delikanlının bulunmadığı yerlerde bazen yalnız bir kiÅŸi tarafından “pıçak oyunu” yapılıp pek çok ustalıklar gösterilmesi mümkün olur.
Genellikle bayramlarda ve millî bayramlarda gösterilen bu oyunlar esnasında “ya davul – zurna veya kemençe çalınır (1922)”. Her yerde olduÄŸu gibi; kimi de bir veya iki delikanlı ellerinde mendil bulunduÄŸu halde, çalınan bir oyun havasına göre raks hareketleri yürütülür.
Bu oyunlar çoğu zaman gençler askere giderken icra edilerek, akraba ve hısımları da yanlarında bulunur. Kadınlar ile delikanlıların nişanlıları biraz aralık olmak üzere uzun müddet çalgı ve oyunlarla askerleri uğurlarlar. Bu vatanseverce manzara hoş, güzel olduğu kadar acı verice ve göz yaşartıcıdır da. Çalgılarla birlikte söylenen türkü ve şarkılar hep hasret ve ayrılık üzerinedir.
“Çocuklar tarafından bazı sınırlı ve hiçbir eÄŸitici tesiri olmayan, gayesiz oyunla da oynanırsa da, belirtmeye deÄŸer bir önem ve kıymetleri yoktur”.
“Düğün günlerine köylerimizde öteden beri düğün olduÄŸu hafta davul çalarlar.
Yalnız kadınlarca oynanılan Horra’ya gelin de girebilir, fakat birer erkek, birer kız oynandığı takdirde gelin kendine ait bir mevkide peçe ÅŸeklindeki örtüsü kapalı durarak seyirci sıfatıyla oturur.
Düğün Horonunda söylenen kafiyeli karşılamacalardan birkaç örnek:
- Geldin geçtin karşıma
O şairlerin başı
- Şairlik öyle olmaz
Benim gibidir taşı
- Diyelim birkaç dane
Kaldır aradan taşı
- Nereden geldi buraya
O şairlerin başı
- Küçük gelirsün bağa
Sankisun sapan taşı
- Öyle iderim seni
Köpekler mağarası
- Uy senin türkülerin
Hep ferik yumurtası
- Geldin geçtin karşıma
O kaldırım ağası
- Çok küçük geldim sağa
O şairlerin başı
- İndim çayıra baktım
Lubbe var harcıya
- İki türkü dimeklan
Nasıl kestin sesini
- Dün gece içtim tutun
O tutti nefesimi
Rize Yöresinde Oyun:
Rize oyunlarının bir kısmı teklidir. Bir nevi köçek oyunu sayılan “Açılsın Demir Kapı” bu cümledendir. Ä°ki kiÅŸi tarafından yürütüldüğü de olur. Yüz, seyircilere dönük kalarak daire çizmeler, arkadan yana kaykılıp yatış ve titreyiÅŸ hareketleri esas figürleridir. Hareketlerinde Horonun etkisi görülür. Aslında kadın oyunudur.
Kılıç Oyunu:
Bıçakla oynanan bu çeÅŸitte, doÄŸu Selçukîlerindeki varlığı tarihten bilinen “bir oturup bir kalkma” figürü yer alır.
Horon çeÅŸitlerine gelince; halkanın veya kavsin merkezinde duran çalgısı aynı zamanda oynayıp söyleyebilir de. Kesik ve ani komutlarıyla heyecanı, coÅŸkuyu kışkırtmaya bakan da olur. Dizidekiler söylemezler. Erkeklerde bu böyledir. Halka kimi zaman bir noktasından kopup sıralanabilir. Horonbaşı’nın elinde bir mendil vardır. Tempolarda; “YavaÅŸ”, “Kıvrak”, “Sıkı Bas” ve saire tabirleri sinirli komutlar halinde usulca kemençeciden gelir.
Rize’de baÅŸlıca dört Horon görüldü:
1. Davul – zurna:
Adının gösterdiÄŸine göre, Erzurum barlarıyla karşılaÅŸtırılması mümkün ve en eski hâtıra sayılabilecek çeÅŸit bu olmak gerekirse de, kemençe eÅŸliÄŸiyle oynanır olmuÅŸtu. Davul – zurna çalınması unutulmuÅŸ gibiydi. 2/4 veya 5/8′lik havası “Aldım Param” barının tekerrürlü motifini andırır. Hareketi de ağırcadır. BaÅŸlıca figürü usul, usul geri çekilmektir.
2. Millet:
Daha canlı ve tamamen yöre malıdır, 2/4′lük ölçülüdür.
3. Hacabat veya Sıksaray:
BaÅŸka bir 2/4′lük ve pek canlı motifin devamlı tekrarlanışı ile yürütülür.
4. Sallama:
Ayak sallama figüründen dolayı bu adı aldığı ilk bakışta fark edilir. 7/8′lik bir motifin tekrarlanmasıyla sürüp gider.
Bir de Çift Ayak Horonu varsa da ikinci derecede önemli bir çeşittir.
Bazı motifler:
a) Titreme, başlıca figürdür.
b) Ayaklar ileri geri oynatılır.
c) Ekseriyetle yere bakılır. Kendinden geçme derecesindeki heyecan saniyelerinde başlar geri kayar ve bu kaykıklık içinde göğe bakılırken baş titretilir.
d) Oyunda bacak hareketlerinin marifeti büyüktür. Ustalık, bunların cerbezesine, keskin reflekslerle ve omuz titreyişleriyle irtibat gösterebiliş kabiliyetlerine bağlıdır.
KADINLI ERKEKLÄ° OYUNLAR:
Düğün perÅŸembesini takip eden Cuma günü, merasimin en ÅŸerefli aÅŸaması sayılırdı. Kadınlar o gün en ağır elbiselerini giyinirlerdi. Kızın ailesi bütün akraba ve yakınlarını toplayıp hep birlikte düğün evine gider. AkÅŸama kadar mükemmel ve muntazam genç kız horonları çevrilir. Åžairlerin atma türküleri söyleÅŸilir, kıyamet kopar. Cuma günü kız tarafından gelen halkın adı “Alay”dır. Horon esnasında doÄŸan kıtalardan örnek:
Ben kara, nenem kara
KardeÅŸim de kapkara
Bir gelin ettik beyaz
Hep olduk bembeyaz
Kurban gelinimize
Ay doÄŸdu evimize
Kalaylı sini gibi
Kuruldu önümüze
Trabzon ve yörelerinin kadın oyunlarında erkek oyunlarına nispetle daha kamil bir hal vardır. Diz çökmeler ve sallanmalar azdır.
Trabzon, Çepni bölgesi, Rize, Of ve dolayları yaka köylerinde kadınlar “Lazotlar salkım saçak” türküsüyle düğünlerde çoÄŸu zaman çift olarak da oyuna kalkarlar. Aile kızları köylerde delikanlılar arasında oynayabilirler. Göz koydukları delikanlılara ellerindeki mendilleri atarlar. OÄŸlan da cebinde olanı bu mendile baÄŸlayıp kıza iade eder.
Maçka ve Rize’de kadınlar yalnız düğünlerde erkekten kaçmazlar. O, hayırlı ve uÄŸurlu bir gündür. Horonlarda birlikte oynarlar. Oyunda atışmalar yapılırken meselâ aÅŸağıdaki gibi cinaslar savrularak, söyleÅŸmeler bazen birer yarışmaya döner. Bilgiç iÅŸi haller edindiÄŸi olur.
Erkek Aktarıl benden yanı
Yüzüne maç edeyim!
Kadın Ben seni kardaş bilürdüm
Burnuna kıraç edeyim!
Fakat şakalaşmaktan ötesi olamaz. Evleninceye kadar kendi köylülerinden kaçmazlar.
Karşılamalı oyunlarda 15 – 20 kız bir dizi, bir o kadar delikanlı da karşılarında bir sıra kurarlar. Tulumcu ahenge baÅŸlar. Bir erkek, göz koyduÄŸu karşısındaki kıza söyler. ArkadaÅŸları bu beyiti tekrarlar, kızlara hazırlanma (cevap için) fırsatı kazandırırlar. SaÄŸa sola dörder adım gidip gelirler. Kız cevabına geçer, arkadaÅŸları bunu tekrarlayıp erkeklere hazırlanma zamanı saÄŸlarlar… Saatler geçer, oyun bitmez.
Önemli düğünlerde otuz köyün türkücüleri toplayıp yarışmaya geçerler, fakat bu basit bir çene yarışması değildir. Çoğu zaman düşündürücü dil ustalıklarına ve doğuş verimlerine şahit olunur.
Karma veya yalnız erkeklere mahsus oyunda türkü söylenirken “Titreme Horonu” ayakları tarzında bir yarım raks yürütülür. CoÅŸan yarış dönüş de yapabilir.
Loading ...Etiketler:folklor, halk oyunları, horon, kemençe, pıçak horonu, rize
2012 THOF TekirdaÄŸ Grup – TekirdaÄŸ HEM GSK
2012 Ãœniv Final – Marmara Ãœniversitesi
2012 Ãœniv Final – Kocaeli Ãœniversitesi
2012 Ãœniv Final – Mehmet Akif Ersoy Ãœniversitesi
2012 THOF TekirdaÄŸ Grup – KeÅŸan Turizm Ve Folklor GSK
2009 M.E.B Ä°l Yarışmaları Videoları
güzel bilgiler varmış gerçekten tam ödevimle ilgili:D