Folklor / Halk Oyunları

Geleneksel Türk tiyatrosu seyirlik, köy oyunları ve halk tiyatrosu geleneÄŸini içerecek bir biçimde, hem sözsüz, hem de söze dayanan dramatik nitelikli oyunlar için kullanılmaktadır. Seyirlik köy oyunları eski Ön Asya uygarlıklarının bolluk törenleri ile Anadolu’ya göç etmiÅŸ Türklerin atalarının kültüründe yer alan ÅŸaman törenlerinin birleÅŸiminden oluÅŸmuÅŸtur. Seyirlik köy oyunlarının yanında, gene ÅŸaman kültüründen izler taşıyan köy kuklası’da bugün varlığını sürdürmektedir. Åžii kültürünün ürünü olan taziye geleneÄŸinin izleri de kırsal kesimde muharrem törenlerinde anlatı düzeyinde görülür.
Daha çok kentsel kesimde gelişmiş olan halk tiyatrosu geleneği içinde söze dayalı türlerin başında meddah, kukla, Karagöz ve Ortaoyunu yer almaktadır. Doğu kökenli çok eski tür olan Türk kuklası Avrupa kukla sanatının etkisi altında da kalarak gelişimini 19. yüzyılın sonuna değin sürdürmüştür.
Halk tiyatrosunun gerek kırsal, gerekse kentsel kesimde görülen türlerinin ortak özelliklerinin başında, yazılı bir metne deÄŸil doÄŸaçlamaya dayanması ve belirli bir tiyatro yapısı ya da sahne gerektirmesi gelir. Åžarkı, dans, söz oyunları ve taklit halk tiyatrosunun vazgeçilmez öğeleridir. Halk tiyatrosu, 19. yüzyılın gerçekçi benzetmeci Avrupa tiyatrosunda yansıyan “kapalı biçim” anlayışının tam tersine, “açık biçim” özellikleri gösterir. Halk tiyatrosunun temel öğesi güldürüdür. Halk tiyatrosunda oyun kiÅŸilikleri tip düzeyindedir, karakter boyutuna ulaÅŸmaz. Bu tiyatronun bir baÅŸka özelliÄŸi de sürekli bir sergileme düzenine baÄŸlı olmayıp bayram, düğün, sünnet vb. çeÅŸitli toplumsal olaylar içinde yer almasıdır.
Meddahlık Türklerde Orta Asya’dan bu yana var olan hikaye anlatma geleneÄŸinin Ä°slam kültüründeki benzer gelenekle birleÅŸmesiyle geliÅŸmiÅŸ, son biçimini 16. yüzyılda kahvehanelerin açılmasıyla almıştır. Türk halk tiyatrosu geleneÄŸinin en önemli ürünleri olan Karagöz ve ortaoyunu ise özellikle büyük kentlerde yaygınlaÅŸmıştır. Karagöz yüzyıllar boyunca Osmanlı Devleti’nin egemenliÄŸi altında kalan Avrupa topraklarında da etkili bir tür olarak var olmuÅŸtur. Bugün kullanılan adıyla kayıtlara ilk kez 1834′te geçmiÅŸ olan Ortaoyunu, halk tiyatrosunun en geliÅŸmiÅŸ türüdür. Karagöz, kukla, meddah oyunlarıyla baÅŸka yerli seyirlik öğelerin bir bileÅŸimi sayılabilecek ortaoyununun daha önceki yüzyıllarda da kol oyunu, meydan oyunu, taklit oyunu, yeni dünya oyunu gibi adlar altında var olduÄŸu bilinir. Ortaoyunu ile Rönesans dönemi Ä°talyan halk tiyatrosu commedia del’arte arasındaki hem adlarına, hem de yapılarına iliÅŸkin benzerlik ise bütün araÅŸtırmacılarca kabul edilmektedir. 19. yüzyılın sonlarıyla 20. yüzyılın baÅŸlarında altın çağını yaÅŸayan ortaoyunu, Tanzimat’ta benimsenmeye baÅŸlayan Batı modelindeki tiyatro ile uzun süre yarışmış, Cumhuriyet’ten sonraysa öbür geleneksel türlerle birlikte silinmeye yüz tutmuÅŸtur.

• --Karagöz Oyunları
• --Kukla
• --Karagöz
• --Ä°nsan Hayatının Halk Ezgileri ve Halk Oyunlarıyla Anlatımı
• --Bingöl Yöresi